لێژنەی پەروەردە لە پەرلەمانی عیراق ئاشکرای کرد کە بڕیارە رێنمایی نوێ دەربچێت بۆ ئەوەی راگەیاندنی پشووە رەسمییەکان لە سەرجەم پارێزگاکاندا تەنیا لە دەسەڵاتی سەرۆکایەتیی وەزیراندا بێت.

رەجا فازڵ حەمدانی، ئەندامی لێژنەی پەروەردە لە پەرلەمان لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: زۆربوونی پشوو بێبەرهەم و ناوخۆییەکان کاریگەریی نەرێنییان لەسەر پرۆسەی خوێندن دروست کردووە، بەتایبەت لەسەر قوتابیانی پۆلە کۆتاییەکان.

ئەو ئەندامەی پەرلەمان ئاماژەی بەوەش دا: رێنماییە چاوەڕوانکراوەکەی حکومەت مەبەست لێی رێکخستنەوەی پشووەکانە لە پارێزگاکاندا، جەختیشی کردەوە: رەوا نییە بۆ نموونە بەهۆی خراپیی کەشوهەوا لە چەند ناوچەیەکی سنوورداردا، پشووی گشتی لە تەواوی پارێزگایەکدا رابگەیەنرێت.

ناوبراو روونیشی کردەوە: بەکۆتاییهێنانی بەخشینی دەسەڵاتی راگەیاندنی پشوو بە پارێزگاکان و هێشتنەوەی لە دەستی سەرۆکایەتیی وەزیراندا چی بۆ تەواوی وڵات بێت یان بۆ پارێزگایەکی دیاریکراو لە کاتی پێویستدا رێگری لە پشووی بێسەروبەر دەگرێت و هاوکاریی مامۆستایان و ستافی تەندروستی دەکات بۆ تەواوکردنی پڕۆگرامەکانی خوێندن لە کاتی دیاریکراوی خۆیاندا.

بەرپرسێکی باڵای ئێران داوای کشانەوەی وڵاتەکەی لە پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی (NPT) کرد، وەک وەڵامێک بۆ لێدوانەکانی دوایی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

ئیبراهیم رەزایی، ئەندامی کۆمسیۆنی ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران، لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" رایگەیاند: باشترین وەڵام بۆ ترەمپ کشانەوەیە لە پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی.

ئەم لێدوانەی رەزایی دوای ئەوە هات کە سەرۆکی ئەمریکا دەستپێکردنی پرۆسەیەکی راگەیاند، کە بە "کاولکەرترین کردەی ئابووری لە مێژوودا دژی هەر وڵاتێک" وەسفی کرد، و هەڕەشەی هەڵگیرساندنی جەنگێکی ئابووری و گۆشەگیرکردن لەسەر ئاستێکی بێپێشینە ی لە ئێران کرد.

ترەمپ ئاماژەی بەوە دا کە ئێران دەرفەتی بەدەستهێنانی رێککەوتنی لەگەڵ واشنتۆن لەدەستداوە، و رۆژەکەی بە "رۆژی دابەزینی ئابووری" دژی تاران و هاوبەشە بازرگانییەکانی ناوزەد کرد.

ناوبراو هەڕەشەی سەپاندنی "سزای ئابووریی گەورە"ی کرد بەسەر هەر وڵات یان دامەزراوەیەکدا کە هاوکاریی دارایی یان بازرگانی پێشکەشی ئێران بکات، و داوای راگرتنی قاچاغچێتیی نەوت، هێڵەکانی ئاڵوگۆڕ، حەواڵەی نەقدی، کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو، تۆماری کەشتییەکان و کۆمپانیا رووکەشەکانی کرد.

 

فایەق زێدان، سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق، پێشوازیی لە محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران كرد بۆ بەهێزكردنی پەیوەندییە یاساییەكان و جێبەجێكردنی رێككەوتننامە هاوبەشەكان.

نوسینگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە راگەیاندراوێكدا ئاشكرای كرد، كە ئەمرۆ، دادوەر فایەق زێدان پێشوازیی لە محەمەد باقر قاڵیباف و وەفدی یاوەری كردووە.

لە دیدارەكەدا، هەردوولا گفتوگۆی چڕیان ئەنجامدا لە سەر رێگەكانی پەرەپێدانی هەماهەنگیی نێوان بەغداد و تاران لە بوارە دادوەری و یاساییەكاندا.

هەر لەو كۆبوونەوەیەدا، جەخت لە سەر گرنگیی بەدواداچوون و جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتننامە و رەشنووسانە كرا كە پێشتر لە نێوان هەردوو وڵاتدا ئیمزا كراون. هەردوولا هاوڕا بوون كە بەهێزكردنی پەیوەندییە یاساییەكان دەبێتە هۆی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هەردوو گەلی دراوسێ و چارەسەركردنی كێشە یاساییە هاوبەشەكان بە شێوەیەكی خێرا و رێكخراو.

 

وەزارەتی دارایی و ئابوری دۆسیەی فەرمانبەرانی رێکخراوەکانی یەکلایی کردەوە و تەواوی مافەکانی راژەی شارستانی و خانەنشینییان پێەبەخشرا.

وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان گشتاندنێکی رەسمیی بە ئیمزای وەزیری دارایی و ئابوری دەرکرد، کە تێیدا دۆسیەی فەرمانبەرانی رێکخراوەکانی بە یەکجاری یەکلایی کردەوە و تەواوی مافەکانی راژەی شارستانی و خانەنشینییان پێدەبەخشێت.

بەپێی بڕیارەکە، فەرمانبەرانی رێکخراوەکان لەمەودوا لە تەواوی دامودەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستاندا وەک فەرمانبەری ئاسایی و میلاکی هەمیشەیی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت.

هەروەها هاوشێوەی فەرمانبەرانی تری راژەی شارستانی بەپێی یاسای خانەنشینیی بەرکار لە هەرێمی کوردستان، تەواوی مافە یاسایی، کارگێڕی، دارایی و خانەنشینییەکانیان بۆ دەستەبەر دەکرێت.

ماڵپەڕێكی ئەمریكی ئاشكرایدەكات، بە ئامانجی بەهێزكردنەوەی توانای بەرگری ئێران، روسیا لە رێگەی دەریای قەزوێنەوە كەرەستەی بەرگری و پارچەی درۆن رەوانەی تاران دەكات.

كەناڵی ئێن بی سی نیوز لە چەند سەرچاوەیەكی هەواڵگرییەوە ئاشكرایكردووە، شیكردنەوەی وێنە مانگە دەستكردەكان دەریانخستووە كە زیاتر لە 20 كەشتی روسی باری سەربازییان گەیاندووەتە بەندەری ئەمیر ئابادی ئێران.

ئاماژەی بەوەش كردووە، ئەم بارانە كەرەستەی درۆن و ماددەی تی ئێن تی لەخۆدەگرن كە بۆ دروستكردنی كڵاوەی موشەكی بالیستی بەكاردێن. 

دەشڵێت، واشنتۆن پێشتر سزای بەسەر كۆمپانیای گواستنەوەی ئەو كەشتییانەدا سەپاندووە كە بۆ رێگریكردن لە چاودێرییەكان، سیستمی ناسینەوەی ئۆتۆماتیكی لەناو دەریا دەكوژێننەوە تاوەكو وڵاتانی تر هەستی پێ نەكەن.