ئەمریكا و ئیسرائیل و لوبنان لە راگەیەنراوێكی هاوبەشدا جەخت لە یەكپارچەیی لوبنان دەكەنەوە و پێشنیازیش دەكرێت رێككەوتنێكی ئاشتی بە چاودێری ئەمریكا ئیمزا بكرێت.

نەدا حەمادە، باڵیۆزی لوبنان لە ئەمریكا و یەحیێل لایتەر، باڵیۆزی ئیسرائیل لە ئەمریكا بە نێوەندگیری ماركۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لە واشنتۆن كۆبوونەوە و دواتر راگەیەنراوێكی هاوبەشی سێ قۆڵییان بڵاوكردەوە.

بەپێی راگەیەنراوەكە، هەر سێ وڵات جەخت لە یەكپارچەیی خاك و سەروەری لوبنان دەكەنەوە و ئیسرائیلیش پابەند دەكرێت بە هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی لوبنان بۆ چەكداماڵینی حزبوڵا.

هاوكات، لوبنان داوای كردووە هەنگاوی كردەیی بنرێگ بۆ چارەسەركردنی قەیرانە مرۆییەكانی، ئیسرائیل ئامادەیی نیشانداوە بۆ ئاشتییەكی بەردەوام كە ئاسایش و سەقامگیری ناوچەكە بەهێز بكات.

لەلایەكی تریشەوە، ئەمریكا پشتگیری خۆی بۆ لوبنان دەربڕیوە بۆ كۆتاییهێنان بە هەژموونی ئێران، گەڕاندنەوەی چەك بۆ دەستی دەوڵەت، داماڵینی چەك و هەڵوەشاندنەوەی ژێرخانی گروپە چەكدارەكان لە لوبنان.

باس لەوش كراوە، پێویستە هەر رێككەوتنێكی ئاگربەست لە نێوان لوبنان و ئیسرائیل لەژێر چاودێری ئەمریكا بكرێت بۆ ئەوەی ئاشتی و سەقامگیری لێ بكەوێتەوە.

سەرەڕای هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ هێورکردنەوەی فشارەکان لە ناوچەکەدا، خاکی هەرێمی کوردستان بۆ جاری دووەم رووبەڕووی هێرشی چوار درۆنی بۆمبڕێژکراو بووەوە کە ئارامیی هاووڵاتییانی کردووەتە ئامانج.

وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان راگەیەندراوێکی بەپەلەی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاشکرایکرد، سەرەڕای راگەیاندنی ئاگربەست لە نێوان واشنتۆن و تاران، بۆ جاری دووەم هێرش کرایەوە سەر هەرێمی کوردستان.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەمڕۆ، لە چەند کاتێکی جیاوازدا، بە چوار درۆنی بۆمبڕێژکراو هێرشکراوەتە سەر ناوچە جیاجیاکانی هەرێمی کوردستان.

وەزارەتی ناوخۆ راشیگەیاند، هەرێمی کوردستان هەرگیز بەشێک نەبووە لە هیچ شەڕ و ململانێیەکی ناوچەیی، داواش دەکات چیتر سەقامگیریی هەرێم و ئارامیی هاووڵاتییان نەکرێنە ئامانجی ململانێکان.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' ئاشرایکرد، هێزەکانیان دەستیان کردووە بە جێبەجێکردنی ئەرکی گەمارۆدانی سەرجەم ئەو کەشتیانەی دەچنە ناو بەندەرەکانی ئێران یان لێی دەچنە دەرەوە.

سێنتکۆم رایگەیاند، زیاتر لە 10 هەزار سەرباز لە هێزەکانی دەریاوانی، مارێنز و ئاسمانی، لەگەڵ زیاتر لە 12 کەشتی جەنگیی و دەیان فڕۆکە، ئەرکی چاودێریکردن و سەپاندنی گەمارۆکە جێبەجێ دەکەن.

ئەوەشی خستەڕوو، لە یەکەمین رۆژی ئۆپراسیۆنەکەدا هیچ کەشتییەک نەیتوانیوە بەناو گەمارۆکەدا تێپەڕن، هاوکات شەش کەشتی بازرگانی پابەندی فەرمانەکانی ئەمریکا بوون و گەڕاونەتەوە بۆ ناو بەندەرە ئێرانییەکان لە دەریای عومان.

سێنتکۆم ئاماژەی بەوەشکرد، گەمارۆکە سەرجەم بەندەر و ناوچە کەناراوەکانی ئێران لە کەنداوی عەرەبی و دەریای عومان دەگرێتەوە، بەبێ گوێدانە ناسنامە و ئاڵای کەشتییەکان.

هێزەکانی ئەمریکا جەختیان کردووەتەوە، بەردەوامن لە پاراستنی ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز بۆ ئەو کەشتیانەی روو لەو بەندەرە دەکەن کە سەر بە ئێران نییە یان لێیان دەگەڕێنەوە.

موچەی مامۆستایانی گرێبەست و بەشێک لەفەرمانبەرانی هەمیشەیی و گرێبەست دابەش دەکرێت.  

وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم بڵاویکردەوە، رۆژی پێنجشەممە ( 16ـی نیسانی 2026) موچەی مانگی ئازاری مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردەو خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، هاوکات لەهەمان رۆژدا موچەی مانگی ئازاری سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کەلەدوای (1-7-2024) بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون کەشایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.

لە چوارچێوەی پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای سەربازی و وەڵامدانەوەی فشارە نێودەوڵەتییەکان، پنتاگۆن بودجەیەکی زیاتری بۆ پڕۆژەی فڕۆکەی جەنگی "F-47" تەرخان کرد.

وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' هەنگاوەکانی بۆ خێراکردنی پڕۆژەی نەوەی نوێی فڕۆکە جەنگییەکانی چڕتر دەکاتەوە و بڕی پێنج ملیار دۆلاری زیادەی بۆ پەرەپێدانی فڕۆکەی "F-47" داوا کردووە، کە بڕیارە لە ساڵی 2028 دا یەکەمین تاقیکردنەوەی ئاسمانی ئەنجام بدات.

میدیاکان ئاشکرایانکردووە،جگە لەو 3.4 ملیار دۆلارەی پێشتر تەرخانکرابوو، پنتاگۆن داوای پێنج ملیار دۆلاری تری کردووە بۆ ئەوەی پڕۆژەی (NGAD) خێراتر بکرێت.

فڕۆکەی "F-47" کە لەلایەن کۆمپانیای "بۆینگ"ەوە پەرەی پێدەدرێت، لەبری ئەوەی شوێنی "F-22" بگرێتەوە، بڕیارە پێکەوە و لەگەڵ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هاوکار (Drones) ئەرکەکان جێبەجێ بکەن.

هەرچەندە نموونە سەرەتاییەکانی ئەم فڕۆکەیە ماوەی حەوت ساڵە تاقیکردنەوەیان تێدا دەکرێت و سەدان سەعات فڕیون، بەڵام بەهۆی ئاستی بەرزی نهێنییەوە تا ئێستا لە هیچ شوێنێک دەرنەکەوتوون.

هێزی ئاسمانی ئەمریکا بەنیازی کڕینی 185 فڕۆکەیە لەو جۆرە، کە نرخی هەر دانەیەکیان دەگاتە نزیکەی 300 ملیۆن دۆلار.