ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و وڵاتانی ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو، راگەیەندراوێکی هاوبەشیان لەبارەی گۆڕانکاری و ئاڵۆزییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بڵاوکردەوە و تێیدا چەند بڕیار و هەڵوێستێکی ستراتیژییان لەسەر دۆسیە ئەمنی و سیاسییەکان خستەڕوو.

بەپیی راگەیندراوێکی هاوبەش ئەمریکا و وڵاتانی کەنداو جەختیان لەسەر گرنگیی دووبارە کردنەوەی گەروی هورمز کردووەتەوە، بە مەرجێک هیچ باج، رسومات یان کۆتوبەندێکی لەسەر نەبێت، بۆ دڵنیابوونەوە لە سەقامگیری بازرگانی جیهانی.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە کە هیچ هاووڵاتییەک ناچار ناکرێت کەرتی غەززە بەجێبهێڵێت، و هەر کەسێکیش بە ویستی خۆی بچێتە دەرەوە، مافی تەواوی دەبێت بە ئازادی بگەڕێتەوە.

هاوکات پێداگری کراوە لەسەر داماڵینی چەکی سەرجەم گروپە چەکدارەکانی ناو کەرتەکە.

هەروەها هەردوولا دووپاتیان کردووەتەوە کە پێویستە پرۆسەی دانوستانەکان لە لوبنان وەک خۆی بپارێزرێت، هاوشانی جێبەجێکردنی پڕۆسەی داماڵینی تەواوەتی چەک لە دەستی سەرجەم گروپە ناحکومییەکان لەو وڵاتەدا.

راگەیەندراوەکە بە توندی سەرکۆنەی هێرشی ئەو گروپ و لایەنە چەکدارە عیراقییانە دەکات کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرێن و وڵاتانی ناوچەی کەنداو دەکەنە ئامانج.

ئەمریکا و وڵاتانی کەنداو جەختیان لەسەر بەردەوامیی پشتیوانیکردنی حکومەتی سوریا کردووەتەوە لە پڕۆسەی دژە تیرۆر و گەیاندنەوەی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان بۆ ناوچە جیاجیاکانی ئەو وڵاتە.

کەشتییەکی بارهەڵگر لە کاتی گەشتکردنیدا لە باشوری رۆژهەڵاتی بەندەرێکی عومان، بە موشەکێکی سەرچاوە نەزانراو پێکرا.

لە لایەکی ترەوە، جوڵەی دەریاوانی لە گەروی هورمز شڵەژانێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی دوای ئەوەی ژمارەیەک کەشتی لە بەردەوامبوون لە تێپەڕبوونیان پاشەکشەیان کرد.

ئاژانسی رۆیتەرز لە دەستەی بازرگانی دەریایی بەریتانیای گواستووەتەوە کە: راپۆرتێک لەسەر روداوێکی دەریایی گەیشتووە کە لە دووری 7.5 میل لە باشوری رۆژهەڵاتی بەندەرێکی عومانی رویداوە، ئاماژەی بەوەش کردووە کە: کەشتییە بارهەڵگرەکە بە موشەکێکی نەزانراو پێکراوە و بەهۆیەوە زیانی ماددی بەرکەوتووە.

دەستەکە بەپێی راپۆرتەکە پشتڕاستی کردەوە کە: کاپتنی کەشتییەکە رایگەیاندووە چەکدارانی سەر کەشتییەکە هیچ بریندارێکیان نییە و هیچ کاریگەرییەکی ژینگەیی بەهۆی روداوەکەوە تۆمار نەکراوە.

 

گەڕی کۆتایی دانوستانەکانی نێوان لوبنان و ئیسرائیل، ئەمڕۆ پێنجشەممە لە واشنتۆن، دەستیپێکرد، ئەمەش لە چوارچێوەی بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنی راگرتنی شەڕ کە لە گەڕی پێشوودا بە چاودێری ئەمریکا گەیشتبوونە رێککەوتن.

رۆژنامەی "یەدیعۆت ئەحرۆنۆت"ی ئیسرائیلی لە زاری سەرچاوە ئاگادارەکانەوە بڵاویکردەوە، خولی پێنجەمی دانوستانەکانی ئێستا لە نێوان ئیسرائیل و لوبنان لە واشنتۆن، بە "خراپترین و ئاڵۆزترین" خول دادەنرێت لە مێژوی گفتوگۆکانی نێوانیاندا، و کەشێکی توند و نەرێنی بەسەر هۆڵەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا و پنتاگۆندا زاڵە.

ناکۆکی سەرەکی لە نێوان هەردوولادا لەسەر پرسی کشانەوەی سوپای ئیسرائیل و دیاریکردنی "ناوچە ئەزموونییەکان"ە بۆ رادەستکردنیان بە سوپای لوبنان.

ئەمریکاش فشار دەکات بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی ناوچەی داماڵدراو لە چەکی حزبوڵا، و پێشبینی دەکرێت ئەم خولە تەنیا بە راگەیاندنی "نامەی نییەت پاکی" کۆتایی بێت.

بەرپرسانی باڵای ئیسرائیل رایانگیاندووە کە بنیامین ناتانیاهۆ توانیویەتی دۆناڵد ترەمپ قایل بکات کە ئیسرائیل لە باشووری لوبنان ناکشێتەوە، بەڵکو تەنیا پابەندی ئاگربرستی گشتگیر دەبێت و مافی بەرگری و وەڵامدانەوەی سەربازی بۆ خۆی دەهێڵێتەوە. ناتانیاهۆ بەهۆی نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکان هیچ نەرمیەک لە پرسی کشانەوەدا نیشان نادات.

هەریەکە لە لوبنان و ئیسرائیل نیگەرانن لەوەی کە ئەمریکا لەسەر داوای ئێران و بەبێ گەڕانەوە بۆ ئەوان، پرسی لوبنانی خستووەتە ناو یاداشتی لێکتێگەیشتنی واشنتۆن و تاران. لە بەرامبەردا، ئێران فەرمانی بە حزبوڵا کردووە پابەندی ئاگربەست بێت.

میدیاکانی لوبنان ئاشکرایان کردووە کە وەفدی سەربازیی لوبنان لە کاتی دانوستانەکاندا رەتیکردووەتەوە هیچ وێنەیەکی هاوبەش لەگەڵ شاندی ئیسرائیلی بگرێت، و سەرچاوە سەربازییەکانیش جەختیان کردووەتەوە کە شاندەکە تەنیا بۆ ئەرکێکی نیشتمانی و پاراستنی سەروەری وڵات لە واشنتۆنە و دوورە لە پڕوپاگەندەی میدیایی.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە وڵاتەکەی لە میانی دانوستانەکانی سویسرادا کەناڵێکی پەیوەندیی راستەوخۆی لەگەڵ ئێراندا دامەزراندووە، و تاران رەزامەندی پیشانداوە لەسەر سیستەمێکی پشکنینی زۆر توندتر لەوەی لە رێککەوتنی ئەتۆمیدا هاتووە.

ڤانس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ماڵپەڕی "ئەنهۆرد"ی بەریتانی کە ئەمڕۆ پێنجشەممە بڵاوکرایەوە، وتی: یەکێک لەو شتانەی کە دەمانویست بەدەستی بهێنین، بوونی کەناڵێکی پەیوەندی بوو لەگەڵ لایەنی ئێرانیدا بۆ کەمکردنەوەی توندیی ململانێکان، ئێمە ئەوەمان کرد، ئەوان وتیان: باشە، ئێمە کەسێک لە سوپای پاسدارانی ئێران دەنێرین بۆ دەوحە بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ کەسێک لە فەرماندەیی ناوەندی (ئەمریکا)، بەم شێوەیەش زۆرێک لەم ناکۆکییانە چارەسەر دەکەین.

ڤانس ئاماژەی بەوەش کرد کە یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران بەندگەلێکی تێدایە کە "بەنەواو جیاوازن" لە رێککەوتنی ئەتۆمی پێشوو کە بە "پلانی گشتگیریی هەنگاوی هاوبەش" ناسرابوو، لەوانەش رەزامەندی تاران لەسەر "سیستەمێکی پشکنینی توندتر" و رزگاربوون لەو یۆرانیۆمە پیتێندراوەی کە لەبەردەستیدایە.

لەگەڵ ئەوەشدا، ڤانس رایگەیاند کە واشنتۆن وای دەبینێت کە ئێران هەوڵدەدات پێوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا و جیهاندا بە شێوەیەکی ریشەیی بگۆڕێت، و ئەو هێشتا دڵنیا نییە لەوەی "لە کوێدا دەتوانین بگەینە رێککەوتنێکی ناوەند و سازش.

بەپێی وتەکانی ڤانس: بەرپرسانی ئێران بە تەواوی جیاواز لە رابردوو قسە دەکەن، بەڵام هێشتا رون نییە کە ئایا دانوستانەکان دەبنە هۆی گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی یاخود نا.

هەروەها ئاماژەی بەوەش دا کە وڵاتانی عەرەبی لە ناوچەکەدا لە ئێستادا سەرقاڵی گفتوگۆن لەگەڵ ئێرانییەکاندا بە شێوەیەک کە پێشتر هاوشێوەی نەبووە، لەوانەش گفتوگۆ لەگەڵ سوپای پاسدارانی ئێران.

پێشتریش دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو کە: هەموان درک بەوە دەکەن کە ئێران رازی دەبێت بە پشکنینی بەرفراوانی چەک و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی، بەجۆرێک کە ئەوەی پێی دەوت "شەفافییەتی ئەتۆمی" بۆ ماوەیەکی درێژخایەن مسۆگەر بکات.

لە بەرانبەردا، تاران رەتیکردەوە کە لە میانی گفتوگۆکانی ئەم دواییانەدا رەزامەندی لەسەر هیچ رێکخستنێکی نوێ یان پابەندبوونی زیادە سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی پیشاندابێت.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە ئیلبروس کۆتراشێڤ، باڵیۆزی رووسیا لە عیراق کرد.

لە کۆبوونەوەیەکدا گفتوگۆ لەسەر دوایین پەرەسەندنەکانی دۆخی سیاسی، ئابووری و ئەمنیی عیراق کرا و جەخت لە پاراستنی ئارامی و سەقامگیریی ناوچەکە کرایەوە.

هەردوولا دووپاتیان لە بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و روسیا کردەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، باڵیۆزی روسیا باسی لە رۆڵی کاریگەری بافڵ جەلال تاڵەبانی کرد، لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان، عیراق و ناوچەکە و وتی، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سیاسەتێکی حەکیمانە و هاوسەنگ پەیڕەو دەکات و لامان گرنگە کە نەوەیەکی سیاسیی گەنج لە عیراق هاتوونەتە پێشەوە.