وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران مەرجەکانی تاران بۆ زەمینەسازکردنەوەی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا ئاشکرا دەکات و رایدەگەیەنێت، هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و سزادانی ئابوری لە مەرجە سەرەکییەکانیانن.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'ئێکس' نووسیویەتی؛ لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان، خولێکی تری ئاڵوگۆڕی پەیام لەنێوان ئێران و ئەمریکا بە نێوەندگیریی قەتەر بەڕێوەچوو.

ئاماژەی بەوەشدا، پرۆسەی ئاڵوگۆڕی پەیامەکان نزیکەی دوو سەعاتی خایاندووە و تێیدا هەڵوێست و مەرجەکانی تاران بۆ دەستپێکردنەوەی پرۆسەی دیپلۆماسی بە شێوازێکی روون بڵاوکراونەتەوە، بە جۆرێک رێگە لە هەر بیانوویەک لەلایەن دەسەڵاتدارانی واشنتۆنەوە دەگرێت.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، مەرجەکانی تاران تەواو روونن، لەوانەش راگرتنی "کردەوە دوژمنکارییەکان"ـی ئەمریکا و هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و سزادانی ئابوری، کۆتاییهێنان بە شەڕ لە تەواوی بەرەکان و ئازادکردنی سەرمایە بلۆککراوەکانی ئێران و دابینکردنی ئاسایشی رێڕەوە کەشتیوانییەکان.

مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران، لە بارەگای نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرک وتارێکی پێشکەشکرد و رایگەیاند: دەمانەوێت بۆ دەستەبەركردنی ئاسایش هاوكاری بكەین، ئەمریكا تاوانی دژ بە مەدەنییەكان لە ئێران ئەنجام داوە.

پزیشکیان دەشڵێت: ئێران پێویستی بە وزەی ئەتۆمییە، نەك بۆمبی ئەتۆمی، هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی وزە دەدەین لەپێناو پێشكەوتن لە بواری زانستیدا، هەروەها هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی هێز دەدەین بۆ رێگریكردن لە هەر هەڕەشەیەك لەسەر ئاسایشمان، بەڵام هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی نادەین.

راشیگەیاند، ئەمریكا كۆسپ لەبەردەم تواناكانیان بۆ دەستگەیشتن بە رێڕەوە دەریایییەكان دروست دەكات.

سەرۆک کۆماری ئێران لە بە شێکی وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەکرد، "ترەمپ بە تیرۆریست وەسفی کردین، بەڵام خۆمان بووینە قوربانی تیرۆر".

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، دوای کۆبوونەوەی ئەمڕۆی، راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە، باس لە یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و داشکاندن بۆ قەرزی کۆنی کارەبا کراوە.

بڕگەی یەکەم؛ یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم رایگەیاندووە: لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەدا، وەزیری کاروباری پێشمەرگە، راپۆرتێکی وردی سەبارەت بە پرۆسەی رێکخستن و یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە ژێر چەتری وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە خستەڕوو و هەنگاوە ئەنجامدراوەکان و پلان و پێداویستییەکانی قۆناغی داهاتووی پرۆسەکەی ڕوون کردەوە، هەروەها باس لە هەوڵەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کرا بۆ یەکسانکردنی مووچە، پلە، دەرماڵە و شایستە دارایییەکانی پێشمەرگە لەگەڵ هاوتاکانیان لە دامەزراوەکانی بەرگریی حکومەتی فیدراڵ و جێگیرکردنی پێداویستییە دارایییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لە چوارچێوەی خەرجییە سیادییەکانی بودجەی فیدراڵی؛ بەو پێیەی هێزی پێشمەرگە بەشێکە لە سیستەمی بەرگریی عێراق.

بەپێی راگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، پیرۆزبایی لە سەرکەوتنی پرۆسەی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە کرد و بە دەسکەوتێکی نیشتمانی و دامەزراوەیی ناوی برد و جەختی لە بەردەوامیی پرۆسەی چاکسازی و پیشەییکردنی وەزارەتی پێشمەرگە و پاراستنی دەسکەوتەکانی کردەوە، هەروەها پێداگریی لەسەر یەکسانکردنی موچە و شایستە دارایییەکانی پێشمەرگە لەگەڵ هاوتاکانیان لە دامەزراوەکانی بەرگریی حکومەتی فیدراڵ کرد.

لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، ئەنجومەنی وەزیران، وەفدی باڵای دانوستانکاریی حکومەتی هەرێمی کوردستانی راسپارد کە لە دانوستانەکانی بودجەی ساڵی 2027دا بەردەوام بێت لە هەوڵەکان بۆ جێگیرکردنی موچە، دەرماڵە، شایستە دارایییەکان و پێداویستییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لە چوارچێوەی خەرجییە سیادییەکان، هاوشێوەی وەزارەتی بەرگریی فیدراڵ، هەروەها گرنگیی رۆڵی نوێنەر و فراکسیۆنە کوردستانییەکان لە بەغداد بۆ داکۆکیکردن لەم داواکارییە لە پرۆسەی ئامادەکردن و پەسەندکردنی بودجەی 2027 دووپات کرایەوە.

بڕگەی دووەم؛ داشکاندن بۆ قەرزی کۆنی کارەبا

ئەنجومەنی وەزیران دەلێت، لە بڕگەی دووەمی کۆبوونەوەدا، ئەنجومەنی وەزیران بە کۆی دەنگ بڕیاری دا ماوەی سوودمەندبوون لە داشکاندنی قەرزە کۆنە کەڵەکەبووەکانی کارەبا لە 2026/9/24 تا 2026/10/18 بە هەمان مەرج و بڕگەکانی بڕیاری پێشوو درێژ بکرێتەوە؛ بۆ ئەوەی دەرفەتی زیاتر بۆ هاووڵاتیان بڕەخسێت لە داشکاندنەکە سوودمەند بن و قەرزەکانیان یەکلایی بکەنەوە و داهاتی بەدەستهاتووش جارێکی دیکە بۆ دابینکردن و باشترکردنی خزمەتگوزاریی کارەبا خەرج بکرێتەوە.

بڕگەی سێهەم

بەپێی زانیارییەکان، لە بڕگەی سێیەم و کۆتایی کۆبوونەوەدا، ئەنجومەنی وەزیران، بە ڕەچاوکردنی تایبەتمەندی و دەسەڵاتە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان، بڕیاری   جێبەجێکردنی یاسای کۆمپانیا گشتییەکان ژمارە (22)ی ساڵی 1997ی هەموارکراو لە هەرێمی کوردستان دا ، هاوشانی یاسای کۆمپانیاکان ژمارە (21)ی ساڵی 1997ی هەموارکراو، وەک دوو یاسای تەواوکاری یەکتر؛ بە مەبەستی کاراکردنی دامەزراوە گشتییەکان، پەرەپێدانی ژینگەی بازرگانی و ئابووریی هەرێمی کوردستان و هەماهەنگکردنی چوارچێوە یاساییەکان لەگەڵ یاسا فیدراڵییە پەیوەندیدارەکان.

سەرۆکی سوریا لە وتارێکدا، چوونە ناو قۆناغێکی نوێی بوژانەوەی ئابوری و رێکخستنەوەی سوپای وڵاتەکەی رادەگەیەنێت و جەخت لەسەر ئاسایشی ناوچەکە و سەروەریی خاکی سوریا دەکاتەوە.

لە وتارەکەیدا لە کۆبوونەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا ئاماژەی بە دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێ لە مێژووی وڵاتەکەی کرد و رایگەیاند، سوریا چووەتە ناو بوژانەوەی ئابوری، هاوکات پرۆسەی قۆرخکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا دەستی پێکردووە، سوپاش لەسەر بنەمایەکی نوێ رێکخراوەتەوە.

سەرۆکی سوریا جەختی لەوەکردەوە، وڵاتەکەی لە باکوورەوە تا باشوور یەکخراوەتەوە و رێڕەوی دادپەروەریی راگوازتن لە سەرانسەری سوریا دەستی پێکردووە، ئاماژەی بەوەشکرد، سوریا لەسەر بنەمایەکی سەروەریی بەهێزەوە دەستیکردووە بە دروستکردنی پردی هاوبەشی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی.

لە بەشێکی دیکەی وتارەکەیدا، ئەحمەد شەرع ئاماژەی بە هەڵگرتنی سزاکانی سەر وڵاتەکەی کرد و رایگەیاند، "بۆ جیهان سەلمێنرا کە ئاسایشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە سوریاوە دەنەخشێنرێت."

سەبارەت بە پرسی سنورەکان و ئیسرائیل، جەختی کردەوە، بەرزاییەکانی جۆلان وەک زەوییەکی سوریا دەمێنێتەوە و سەرجەم بڕیارەکانی لکاندنی بە ئیسرائیلەوە بەپێی بڕیارە نێودەوڵەتییەکان بێبایەخن.

هاوکات پابەندبوونی سوریاشی بە رێککەوتنی ساڵی 1974 دووپاتکردەوە و داوای کشانەوەی تەواوەتی ئیسرائیلی کرد لە زەوییەکانیان، هاوکات هێرشەکانی ئیسرائیلی بۆ سەر خاکی سوریاش ئیدانە کرد.

عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن، کە  ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقن بە تۆمەتی گەندەڵی دارایی و بە هەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانیان بەسەردا سەپێندرا.

دەستەی دەستپاکی عیراق بڵاویکردوەتەوە،بەهۆی ئەنجامدانی تاوانی کەسی و ناڕەوا و بەهەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانی بەسەر هەریەکە لە  عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن سەپێندرا لەگەڵ گەڕاندنەوەی پارەش بۆ خەزێنەی گشتی دەوڵەت.

دەستەی دەستپاکی عیراق ئاماژەی بەوەشکردوە،عالیە نوسیف دەبێت 61 ملیار دینار و ئەشواق سالم حەسەنیش پێویستە 12 ملیار دینار بگەرێننەوە بۆ خەزێنەی گشتی.

بەپێی راگەیەندراوی دەستەکە، دادگای تایبەمەند بە تاوانەکانی دژە گەندەڵی ناوەندی، سزاکەی بە شێوەی ئامادەیی و بەپێی ماددەی (١٩/دووەم) لە یاسای دەستەی دەستپاکی دەرکردووە.

هەروەها بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی سەرمایە و موڵکە گوازراوە و نەگوازراوەکانیان پشتڕاستکراوەتەوە و مافی داواکردنی قەرەبووکردنەوەی زیانەکانیش بە دەستەی دەستپاکی دراوە دوای ئەوەی بڕیارەکە پلەی کۆتایی وەردەگرێت.